تعريف كنترل كيفيت

 

كيفيت يعني شايستگي جهت استفاده بخصوص و ميزاني است كه يك محصول انتظارات مصرف كننده خود را برآورده مي سازد و كنترل به معني اعمال ضوابط و راهنمائيها در مورد كسي يا چيزي جهت اطمينان از كسب نتايج مورد نظر مي باشد.
از ديدگاه دكتر جوران كنترل كيفيت عبارت از مجموعه عواملي كه موجب برقراري ضوابط و معيارهاي مرغوبيت و اعمال آن مي شود. در اين ديدگاه كه استاندارد حاكم بوده و انسان در آن نقشي ندارد، عوامل توليدي موظفند تا كالاها و خدمات خود را مطابق استاندارد تعيين شده ارائه كنند. در صنعت برداشتهاي مختلفي از كنترل كيفيت وجود دارد. بعضي از شركتها كه تنها كار آنها جهت اطمينان از كيفيت محصول انجام بازرسي است، به اين عمليات كنترل كيفيت مي گويند.

واژه كنترل كيفيت علاوه بر عمليات بازرسي به ساير عمليات از قبيل برنامه ريزي كيفيت، كنترل كيفيت در حين توليد، كنترل مواد ورودي، تجزيه و تحليل و اقدام چاره جويانه در رابطه با نقص هاي توليد و تهيه گزارشات مربوط به مسائل كيفي نيز گفته مي شود.

كنترل كيفيت نبايد به كاربرد محدود واژه آن منحصر گردد بلكه بايد تمامي فعاليتهاي لازم جهت بدست آوردن سطح مطلوبي از درستي و بي عيبی محصول را شامل شود. كنترل كيفيت سيستمي است جهت رسيدن به سطح مطلوبي از كيفيت يك محصول يا يك فرايند توليد و نگهداري آن با برنامه ريزي دقيق، استفاده از ماشين آلات مناسب، بازرسي مستمر و عمل اصلاح كننده، هرگاه كه لازم باشد.

عوامل تعيين كيفيت محصول:

  1. كيفيت طرح: دو محصول ممكن است براي كار مشابهي استفاده شوند ولي در طراحي آنها اختلاف زيادي وجود داشته باشند.
  2. كيفيت انطباق: درجه همسوئي محصول با مشخصات، استانداردها و معيارهاي تعيين شده براي ساخت آن محصول است. محصولي كه طبق مشخصات و مطابق با حدود كنترل فرايند توليد ساخته مي شود چنانچه مشخصات آن بخوبي بيانگر نيازهاي مصرف كننده باشد از كيفيت خوبي برخوردار بوده و رضايت مشتري را جلب مي كند.
  3. كيفيت عملكرد:تابعي از كيفيت طرح و كيفيت انطباق آن محصول است. اگر كيفيت طرح ضعيف باشد يا تطابق با مشخصات مناسب وجود نداشته باشد، كيفيت عملكرد محصول تنزل مي يابد.

روشهاي كنترل كيفيت :

  1. کنترل كيفيت آماری: پيشينه کنترل کيفيت آماری به سالهای اول دهه 1920 ميلادی بر ميگردد. موثرترين راهی که تا کنون برای کنترل کيفيت محصولات پيدا شده است روشهای آماری می باشد. با روشهای آماری می توان تصويری ازوضعيت کل توليد بدست آورد. با توجه به اينکه تغييرپذيري، يك پديده دائمی و جزء لاينفک همه محصولات است و مشخصه کيفی هر محصول تغيير می کند روشهای آماری موثرترين وسيله بررسی و کنترل اين تغييرات است. مادامی که از مواد، افراد، روشها و ماشينها برای توليد استفاده می شود، مشکل تغيير کيفيت وجود خواهد داشت و مادامی که اين مشکل وجود داشته باشد روشهای آماری کنترل کيفيت نيز لازم می شود.
  2. کنترل کیفیت غیر آماری: پیچیده ترشدن فرایندهای تولیدی و تعدد عواملی که در تعیین کیفیت کالای تولیدی نقش دارند، ایجاب می کند تا برخلاف گذشته که ارزیابی کیفیت بر تجربه و عوامل ذهنی افراد متکی بود این مهم با استفاده از ابزار و لوازم عینی مختلفی که مناسب هرموقعیت خاص میباشد، صورت پذیرد. از آنجا که فکر کردن با استفاده از نمودار راحت تر از اتکا به ذهنیات است، این ابزار غالبا بصورت نمودارهای ساده ای هستند که کارجمع آوری اطلاعات لازم از کارگاه تولیدی راساده می سازند.

روشهاي كنترل كيفيت غير آماري :

  1. جلسات طوفان ذهنی: هدف اصلی از تشکیل چنین جلساتی خلق و پروراندن اندیشه های نوین است. بر اساس این روش گروهی از افراد در جلسه ای که به منظور بررسی مشکلات کیفیتی و ارتقای سطح کیفیت تولیدات شکل می گیرد، شرکت کرده و سعی می کنند در فضائی سرشار از حس تعاون و همکاری با تبادل نظر و ارائه طریق به نظر واحدی در رابطه بامسأله کیفیت برسند.
  2. برگه های بازبینی: یکی از روشها فرمها و یا برگه های از قبل طراحی شده ای است که در فرایند جمع آوری داده ها می تواند مورد استفاده قراربگیرد. این برگه ها به گونه ای طراحی می شوند که امکان ثبت داده ها از طریق علامت گذاری در محلهای مناسب فرم را فراهم می سازد.
  3. تحلیل پارتو: تجزیه و تحلیل پارتو شیوه ای است که به کمک آن توجه کنترل کننده به ردیابی و رفع مهمترین نقص جلب میشود.
  4. روش علت و معلول: دراین روش که معمولا به همراه یک نمودار مورد استفاده قرار می گیرد، شیوه ای سازمان یافته و اصولی برای ردیابی مشکلات است.نمودار علت و معلول غالبا پس از جلسات طولانی ذهنی برای نظم بخشیدن و سازمان دهی به ایده های مختلفی که ارائه گردیده مورد استفاده قرار می گیرند.